Wkroczenie Bolszewików do Kijowa 19 września 1919 roku podrażniło ambicje Józefa Piłsudskiego i większości polskich wyższych dowódców wojskowych. Pomimo, nie podjęto żadnych impulsywnych działań, które mogłyby doprowadzić do niepotrzebnych strat. Kiedy na froncie, na styku II Rzeczpospolitej i Sowieckiej Rosji ścierały się oddziały polskiej Straży Kresowej, mniejsze oddziały wojska polskiego z wojskami Dankina, w Mikaszewiczach trwały zakulisowe rozmowy pokojowe. Nie przyniosły one rozwiązania i obie strony rozpoczęły przygotowania do drugiej, kluczowej rundy tej wojny. 19 marca 1920 roku Naczelnik Państwa Józef Piłsudski został mianowany Marszałkiem i stał się najważniejszą osobą w państwie, stojącą na czele administracji cywilnej i wojskowej. Zmiany zostały przeprowadzone na szczycie polskiej Armii. Generał Haller objął funkcję Szefa Sztabu Generalnego. Utworzono cztery fronty, na czele których stanęli generałowie: Szeptycki, Listowski, Zygadłowicz i Iwaszkiewicz. W rezerwie, pod rozkazami generała Leśniewskiego, Ministra Spraw Wojskowych oczekiwało kolejnych dziesięć dywizji wojsk różnego rodzaju. 

Po udanej operacji zajęcia Mińska polskie dowództwo dokonało przeliczenia stanów osobowych i uzbrojenia. We wrześniu polska armia dysponowała 540 tys. żołnierzy gotowych do walki, z czego 230 tys. stacjonowało na wschodniej stronie. Do marca 1920 roku do polskich oddziałów miało trafić kolejnych 175 tys. polskich poborowych. Nastąpiła kolejna reorganizacja na polskiej wschodniej flance i po chaosie z roku 1919 było już śladu.

Piłsudski szuka przyjaciół 

Marszałek Piłsudski nie ustawał w poszukiwaniu nowych sprzymierzeńców. Rozmawiał ze wszystkimi: Finami, Estończykami, Łotyszami, Rumunami, a nawet Gruzinami. Podejmował rozmowy z czołowymi dowódcami wojskowymi „Białych”. Nie było szans na to, aby Polskę wsparła Litwa. Wiele miesięcy rozmów nic nie dały i chcąc nie chcąc, Marszałek został zmuszony do zaproponowania wspólnej walki ukraińskiemu patriocie: Symonowi Petruli.

Polacy ruszają na Kijów

17 kwietnia 1920 roku Marszałek wydał rozkaz rozpoczęcia operacji kijowskiej. Porozumienie pomiędzy Polską a Ukraińską Republiką Ludową   Ukraińska Republika Ludowa (URL) to państwo ukraińskie proklamowane 20 listopada 1917 roku w Kijowie, stanowiące pierwszą w XX wieku próbę budowy niepodległej Ukrainy po upadku Imperium Rosyjskiego. Pełną suwerenność ogłoszono 25 stycznia 1918 roku, a jej najważniejszymi przywódcami byli Mychajło Hruszewski oraz Symon Petlura. zostało podpisane 21 kwietnia. Umowa obejmowała współpracę polityczną, gospodarczą i wojskową. Militarną współpracę zacieśniła konwencja wojskowa podpisana 24 kwietnia, na mocy której wszystkie jednostki URL podlegały rozkazom Piłsudskiemu i jego generałom. 25 kwietnia polska ofensywa trwała a najlepsze. 26 kwietnia Rydz Śmigły zajął Żytomierz. Korosten został zajęty przez pułkownika Rybaka. Generał Listowski zdobył Berdyczów, a w tym samym czasie kawaleria Romera szturmem wtargnęła do Koziatyna. Wojska zbliżały się do Kijowa. Wojska się przegrupowały i pod komendą Rydza Śmigłego zaczęło się zajmowanie Kijowa. Jako pierwsi 3 maja do miasta wjechali szwoleżerzy. 6 maja 12 Armia sowiecka ewakuowała się z Kijowa, a 7 miasto zostało zajęte przez regularne oddziały polskie.

Piłsudski stawa na Petrulę

Obecność wojsk polskich w Kijowie nie wszystkim Ukraińcom się podobało. Piłsudski powtórzył fortel z Wilna i przygotował odezwę dla ludności ukraińskiej, aby nie zniechęcać ich do współpracy. Władze Rzeczpospolitej nie miały zamiary mieszać się w sprawy ukraińskie, przynajmniej oficjalnie, a zadanie sformowania nowego rządu powierzono Petruli.

Pozostawienie Petruli samego nie przyniosło korzyści ani Ukrainie, ani Polsce. Polski Sztab wycofał większość polskich wojsk, pozostawiając mniejsze zgrupowania na linii frontu. Symon Petrula   Symon Petlura był kluczowym ukraińskim politykiem, dziennikarzem i dowódcą wojskowym, który na początku dwudziestego wieku przewodził walce o niepodległość swojego kraju. Jako kierownik Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej stał się symbolem dążeń państwowych Ukrainy w okresie rewolucji. W obliczu zagrożenia ze strony bolszewickiej Rosji zawarł w kwietniu 1920 roku strategiczny sojusz z Józefem Piłsudskim, co doprowadziło do wspólnej wyprawy kijowskiej wojsk polskich i ukraińskich. Po klęsce tych planów i podpisaniu traktatu ryskiego musiał opuścić ojczyznę i udał się na emigrację. Jego życie zakończyło się tragicznie w maju 1926 roku w Paryżu, gdzie został zastrzelony przez zamachowca działającego najprawdopodobniej na zlecenie sowieckich służb specjalnych. nie potrafił zbudować poparcia dla swojej polityki, czego konsekwencją była słaba armia. Niewiele oddziałów ukraińskich, pozostających pod rozkazami nowego rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej było gotowych do podjęcia walki. Jedynie te oddziały, które były bliżej polskim oddziałom, zdały egzamin na polu walki w Bitwie Warszawskiej.

Czerwona Armia rośnie w siłę

Kiedy Polacy się osłabiali, to Sowieci rośli w siłę. Wycofane z pod Kijowa 12 i 14 Armie otrzymały spore wzmocnienia. Polacy usiłowali podejmować pojedyncze ofensywy, ale inicjatywa przeszła w ręce Armii Czerwonej. Do polskich dowódców dotarły już informacje, że do frontu zbliża się elitarna 1 Armia Konna Siemona Budionnego  Armia Konna, utworzona w listopadzie 1919 roku pod dowództwem Siemiona Budionnego, była elitarnym związkiem kawalerii Armii Czerwonej, który odegrał kluczową rolę w wojnie polsko-bolszewickiej na Ukrainie. Kres potędze tej formacji położyła bitwa pod Komarowem stoczona 31 sierpnia 1920 roku, w której polska kawaleria rozbiła bolszewicką konnicę. . Pierwszy raz została ona zaobserwowana z pokładu samolotu wywiadowczego 25 maja. Szesnaście tysięcy szabel zmierzających w stronę polskich pozycji zrobiło ogromne wrażenie.  

Sowieci kontratakują

 Pomiędzy 27 maja a 13 czerwca Polacy utracili wszystkie regiony, które zostały zdobyte w 1919 roku. Pomimo przeważających sił Armii Czerwonej, nie przychodziło im łatwo wyprzeć polskich żołnierzy, wspieranych przez ukraińskie oddziały. Od 27 maja do 5 czerwca trwały walki o Kijów, Żytomierz, aż po Równe. Pomiędzy 5 a 7 czerwca Konna Armia Budiennego przełamała pozycje Batalionu Tyłowego z VII Brygady Etapowej wojsk polskich. Atak zakończył się wybiciem w pień polskich żołnierzy. Tylko dzięki rozkazom zatrzymania wydanym Budiennemu ocaliły resztki polskich żołnierzy. 13 czerwca Rydz Śmigły wydał ostateczny rozkaz wycofania polskich wojsk z regionu Kijowa. W tym samym czasie do Smoleńska przyjechał generał Tuchaczewski z rozkazami sformowania Frontu Zachodniego. W pierwszej kolejności miał zająć Warszawę, a po zwycięskiej wojnie z Polską, ruszyć dalej na zachód Europy.

 Tuchaczewski atakuje

2 lipca Tuchaczewski wydał rozkaz nr. 1423, który oficjalnie rozpoczynał kampanię w granicach II Rzeczpospolitej. 4 lipca fizycznie do ataku ruszyły wszystkie zgrupowane wojska. W nocy z 6 na 7 lipca Sowieci przeszli przez Berezynę. 14 lipca upadło Wilno. 19 lipca pierwsze oddziały Czerwonej Armii zaczęły bitwę o Grodno. W bitwie o Grodno Polacy po raz pierwszy wykorzystali czołgi, które wielu żołnierzy Zachodniego Frontu bardzo przerażały. Wojska polskie zostały zmuszone do opuszczenia kolejnego miasta. Grodno stało się bolszewickie. Podobny los spotkał kolejne miasta: Lidę, Białystok, Brześć nad Bugiem, Ostrołękę, Wyszków, Mławę i Działdowo. Działdowo zostało zajęte 12 sierpnia przez III Korpus Kawalerii Gaj Chana na dzień przed rozpoczęciem szturmu na Warszawę.

Marszałek czy Szef Sztabu

Nad planem obronnym, ewentualną kontrofensywą, debatował Marszałek Piłsudski i generał Tadeusz Rozwadowski. Wielogodzinna burza mózgów zakończyła  się rozkazem nr 8358/3  Najważniejszy dokument regulujący plan obrony przed atakiem Armii Czerwonej na Warszawę. Rozkaz został podpisany przez Szefa Sztabu Generalnego Generała Tadeusza Rozwadowskiego. Nad założeniami planu obrony debatowali wspólnie z Naczelnikiem Państwa Józefem Piłsudskim. Rozkaz wyznaczał dowódców frontów, przydzielał zadania konkretnym generałom, a nawet samemu Piłsudskiemu. Bez względu na to, kto był jego autorem, cała odpowiedzialność za wykonanie spadła na Józefa Piłsudskiego. wydanym 6 sierpnia przez Naczelne Dowództwo. Polska Armia została podzielna na trzy fronty, a dowódcami frontów byli generałowie Haller, Iwaszkiewicz i Rydz-Śmigły. Dowódcom Frontów podlegali generałowie: Władysław Sikorski, Franciszek Latinik, Bolesław Roja, Lucjan Żeligowski, Leonard Skierski, Zygmunt Zieliński i Władysław Jędrzejewski. Koordynatorem działań wszystkich Frontów był generał Tadeusz Rozwadowski. Marszałek Piłsudski dowodził manewrującą Grupą Uderzeniową, która wyruszyła do walki z nad Wieprza i przeprowadziła 16 sierpnia atak na tyły wojsk Tuchaczewskiego, przyczyniając się do pokonania największych sił Frontu Zachodniego.

Front Północny

Frontem Północnym dowodził generał Haller. Pod jego rozkazami byli Generałowie Władysław Sikorski, Franciszek Latinik, Bolesław Roja i Lucjan Żeligowski. Od 12 sierpnia Generał Franciszek Latinik został dowódcą Grupy Operacyjnej Warszawa. To jego podkomendni stoczyli walki z największymi siłami sowieckimi. Szacunki podają, że na polski Front Północny ruszyło ponad siedemdziesiąt procent wszystkich wojsk Tuchaczewskiego. Wśród nich była owiana złą sławą krwawa kawaleria Gai Chana  Kawaleria Gaj-Chana, znana jako III Korpus Kawalerii, zapisała się w historii wojny polsko-bolszewickiej z 1920 roku jako formacja niezwykle mobilna, ale też wyjątkowo brutalna. Dowodzeni przez Ormianina Gaja Dmitriewicza Gaja kawalerzyści realizowali zadanie głębokiego obejścia polskich sił od północy, poruszając się wzdłuż granicy z Prusami Wschodnimi. Ich błyskawiczne postępy na tyłach Wojska Polskiego wywoływały chaos i panikę, co przez pewien czas dawało armii sowieckiej dużą przewagę taktyczną. .

Generał Latinik

Wojska Latinika toczyły boje o Radzymin. Wielokrotnie przechodził on z rąk do rąk. 14 sierpnia polscy obrońcy zostali zepchnięci na drugą linię aż do Nieporętu. Nie wszyscy potrafili wytrzymać i 11 dywizja piechoty zaczęła ulegać panice. Generał Latinik swoim autorytetem zatrzymał wojska, ale nie tylko: wydano rozkaz zakazujący opuszczanie pozycji, z pomocą przybył generał Żeligowski. Przełom nastąpił 15 sierpnia, kiedy polskie wojska wsparły czołgi Renault FT-17 i samoloty. W krwawych walkach wręcz o każdy dom, udało się odrzucić sowietów i zabezpieczyć Radzymin już na stałe. Sowiecka 16 armia rozpoczęła odwrót. 17 sierpnia polska 1 Armia wyruszyła w pościg za Rosjanami.

Generał Sikorski

Generał Sikorski rozpoczął walkę 14 sierpnia od przekroczenia rzeki Wkry i przeprowadzenia pierwszych ataków pod Suchocinem i Borkowem. Wraz z wojskami Sikorskiego Wkrę przekroczyła także Dywizja Ochotnicza  Dywizja Ochotnicza była unikalnym związkiem taktycznym Wojska Polskiego, sformowanym w lipcu 1920 roku pod dowództwem podpułkownika Adama Koca. Powstała w obliczu śmiertelnego zagrożenia bolszewickiego w ramach Armii Ochotniczej generala Józefa Hallera. Jej trzon stanowili młodzi ludzie, w tym studenci, harcerze oraz urzędnicy, którzy zgłosili się do obrony ojczyzny. W strukturach dywizji znalazły się cztery główne pułki piechoty, czyli sto pierwszy rezerwowy oraz ochotnicze pułki o numerach dwieście jeden, dwieście dwa i dwieście pięć. podpułkownika Adama Koca. 15 sierpnia 203. Ochotniczy Pułk Ułanów pod dowództwem mjr. Zygmunta Podhorskiego, wchodzący w skład wojsk dowodzonych przez generała Karnickiego przeprowadził brawurowy szturm na Ciechanów. Generał Sikorski zorientował się, że jednostki sowieckie, które były zgrupowane nad Wkrą, stanowiły prawe skrzydło sił sowieckich na tym odcinku. Sikorski kontynuował ataki i 16 sierpnia zajął Nasielsk. Polacy wykorzystali broń pancerną i pierwsze pociągi pancerne. 18 sierpnia osiągnął cele postawione przez Naczelne Dowództwo: Orzycę i Narew.

Najmniej do sukcesu Frontu Północnego przyczynił się generał Bolesław Roja. Ataki prowadzone przez dowodzoną przez niego 2. Armię, wywoływały sporo chaosu. Ostatecznie został zdymisjonowany przez Piłsudskiego a na jego miejsce przyszedł generał Kazimierz Raszewski.

Front Śrdokowy

Frontem Środkowym dowodził generał Edward Rydz-Śmigły. Generał Leonard Skierski został skierowany nad rzekę Wieprz, w rejon Dęblina i Kocka. Dowodzona przez niego 4. Armia wchodziła w skład Grupy Uderzeniowej Piłsudskiego. Kawalerzyści Skierskiego odnieśli kluczowe zwycięstwa rozbijając Grupę MozyrskąGrupa Mozyrska   Formacją tą dowodził Tichon Chwiesin, a jej trzon stanowiła 57 Dywizja Strzelców licząca około sześciu tysięcy żołnierzy. Tuchaczewski powierzył tej grupie zadanie osłony lewej flanki swoich głównych sił prących na stolicę Polski. Z powodu ogromnych strat i błędów w planowaniu tak nieliczne wojska rozciągnięto na niemal dwustukilometrowej linii frontu wzdłuż rzeki Wieprz, przez co radziecka obrona stała się skrajnie rzadka i iluzoryczna. i skierowały się na północ i północny wschód w kierunku Mińska Mazowieckiego i Siedlec. Oba miasta zostały wyzwolone 18 sierpnia. Operatywność wojsk Skierskiego została doceniona przez Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Generał Zieliński

Generał Zygmunt Zieliński na czele 3. Armii otrzymał zadanie zabezpieczenia lewego skrzydła i tyłów Grupy UderzeniowejGrupa uderzeniowa Piłsudskiego  Piłsudskiego Grupa uderzeniowa Piłsudskiego, znana również jako grupa znad Wieprza, była kluczowym związkiem operacyjnym Wojska Polskiego sformowanym latem 1920 roku podczas wojny polsko-bolszewickiej. Pod osobistym dowództwem Naczelnego Wodza marszałka Józefa Piłsudskiego zgrupowanie to przeprowadziło decydujący manewr oskrzydlający w trakcie Bitwy Warszawskiej. Ofensywa rozpoczęta szesnastego sierpnia znad rzeki Wieprz uderzyła w odsłoniętą lewą flankę wojsk sowieckich, całkowicie je zaskakując. Ten śmiały kontratak doprowadził do załamania frontu Armii Czerwonej, zmusił ją do panicznego odwrotu i ostatecznie przesądził o polskim zwycięstwie w całej bitwie. marszałka Piłsudskiego, koncentrującej się w rejonie Kocka i Dęblina. Przed rozpoczęciem wielkiego kontrataku jego wojska zabezpieczały rejon operacyjny na linii rzeki Bug oraz odpierały napór sowieckiej 12. Armii, nie dopuszczając do oskrzydlenia sił polskich od południowego wschodu. Następnie 16 sierpnia 1920 roku jednostki Zielińskiego przeszły do zdecydowanego natarcia, współdziałając z armią generała Skierskiego w rozgromieniu tak zwanej Grupy Mozyrskiej.

Front Północny

Zadaniem Frontu Południowego było zatrzymanie nadciągającej konnej Armii Budiennego. Generał Władysław Jędrzejewski objął dowodzenie nad 6. Armią i otrzymał rozkazy obrony Małopolski Wschodniej oraz Lwowa. Bezpośrednio przed punktem kulminacyjnym starcia, w sierpniu 1920 roku, nastąpiła reorganizacja. Dowództwo nad 1. Armią (którą przeniesiono w rejon Warszawy) przejął generał Franciszek Latinik. Sam generał Jędrzejewski pozostał na południu – rozkazem z 6 sierpnia 1920 roku powierzono mu dowództwo nad 6. Armią, która broniła Małopolski Wschodniej. Jego kluczowy udział w sukcesie Bitwy Warszawskiej polegał na tym, że w dniach od 13 do 19 sierpnia 1920 roku jako dowódca 6. Armii zorganizował i utrzymał obronę Lwowa.

Wojska ukraińskie w obronie Warszawy

Obowiązkiem każdego uczciwego historyka jest przypomnienie roli, jaką odegrali ukraińscy wojskowi, którzy walczyli po stronie polskiej przeciwko Armii Czerwonej. Najważniejszym operacyjnym sukcesem Ukraińców było zablokowanie natarcia potężnej 1. Armii Konnej Siemiona Budionnego. Kiedy bolszewicka kawaleria parła na północ, by wesprzeć uderzenie Michaiła Tuchaczewskiego na Warszawę, na jej drodze stanęła strategiczna twierdza Zamość. Obroną całego garnizonu Zamościa dowodził ukraiński oficer, pułkownik Marko BezruczkoPułkownik Marko Bezruczko     Marko Bezruczko to ukraiński generał i symbol polsko-ukraińskiego braterstwa broni z wojny 1920 roku. Po rozpadzie caratu współtworzył armię niepodległej Ukraińskiej Republiki Ludowej u boku Symona Petlury. Jako dowódca 6. Dywizji Siczowej wziął udział w wyprawie kijowskiej, walcząc ramię w ramię z Wojskiem Polskim przeciwko bolszewikom.Jego największym sukcesem była legendarna obrona Zamościa pod koniec sierpnia 1920 roku. Bezruczko dowodził polsko-ukraińskim garnizonem, który skutecznie powstrzymał potężną Armię Konną Siemiona Budionnego. Ta niezłomna postawa uniemożliwiła Sowietom uderzenie na tyły wojsk polskich i przesądziła o ich klęsce. Po wojnie generał zamieszkał w Warszawie, pracując w Wojskowym Instytucie Geograficznym i działając w środowisku emigracyjnym. Zmarł w 1944 roku i spoczywa na warszawskiej Woli. . Główną siłą odpierającą radzieckie szturmy w dniach od 27 do 30 sierpnia 1920 roku była podległa mu 6. Siczowa Dywizja Strzelców Armii URL. Kilkudniowy, bohaterski opór Ukraińców i wspierających ich polskich pułków wykrwawił Konarmię, drastycznie opóźnił jej marsz i dał czas polskiej jeździe na osaczenie oraz ostateczne rozbicie Budionnego w bitwie pod Komarowem.

Linia Dniepru

Podczas gdy główne uderzenia rozstrzygały się wokół Warszawy i nad Wieprzem, armia ukraińska pod bezpośrednim dowództwem gen.    samodzielnie trzymała skrajną, południową flankę frontu w Galicji. Żołnierze URL zacięcie bronili linii rzeki Dniestr, uniemożliwiając bolszewickiej 14. Armii przełamanie obrony i wyjście na tyły wojsk polskich. Gdyby ten odcinek pękł, Sowieci odcięliby Polskę od ważnego szlaku zaopatrzeniowego prowadzącego z Europy Zachodniej przez terytorium Rumunii.

Budiennyj rozbity

31 sierpnia pod Komarowem polska kawaleria z udziałem sił ukraińskich ostatecznie pokonała konną Armię Budiennego. We wrześniu 1920 roku rozpoczęła się ofensywa na Wołyniu i Podolu, przy czynnym udziale wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, której celem było wypchnięcie sowietów jak najdalej na wschód. 20-26 września stoczono bitwę nad Niemnem. W tej bitwie Wojsko Polskie złamało siłę bojową Frontu Zachodniego Tuchaczewskiego.

Droga do pokoju

Walki pomiędzy Polską a Bolszewikami przerwano 12 października 1920 roku. Walki pomiędzy Polską a Bolszewikami przerwano 12 października 1920 roku. Rozejm nie obejmował spraw Ukraińskiej Republiki Ludowej. Polska strona pozostawiła samą sobie URL i Petrulę, chociaż nie wszystkim w Polsce się to podobało. Osamotnione ukraińskie wojska nie potrafiły samodzielnie pokonać nawały bolszewickiej, co doprowadziło do ich wielkiej przegranej w listopadzie 1920. Wycofujące się wojska ukraińskie internowano i zamknięto w obozach. Marszałek Piłsudski po wojnie wizytował te obozy i przeprosił ukraińskich oficerów, za zachowanie się polskiej strony w trakcie rozmów pokojowych z Sowietami w Rydze. 

Pokój w Rydze

18 marca 1921 roku został podpisany traktat pokojowy, nazywany Traktatem Ryskim Traktat Ryski - traktat pokojowy   Traktat ryski, podpisany 18 marca 1921 roku w Rydze, zakończył wojnę polsko-bolszewicką i ukształtował mapę polityczną Europy Środkowo-Wschodniej na niemal dwie dekady. Stronami tego porozumienia były Rzeczpospolita Polska oraz Rosyjska i Ukraińska Republika Sowiecka. Choć traktat przyniósł upragniony pokój i ustabilizował sytuację młodego państwa polskiego, jego postanowienia budziły i do dziś budzą liczne kontrowersje historyczne. .  Traktat kończył wieloletnią walkę Rzeczpospolitej o ustanowienie granic wschodnich. O ile zakończył on wojnę Polsko-Bolszewicką, to trudno jest go przyjąć bez żadnych uwag. Pomimo wielkiej ofiary krwi, jaką złożyli żołnierze walczący w armii Petlury, polska delegacja nie podjęła podczas rokowań kwestii niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wschodnie granice II Rzeczpospolitej utrzymały się do 17 września. To w tym dniu Polskę zaatakowała Armia Czerwona realizując postanowienia tajnego paktu Ribbentrop – Mołotow, zawartego pomiędzy ZSRR Stalina i III Rzeszą Adolfa Hitlera. Czwarty rozbiór Polski, stał się faktem.

Źródła:

1. Bożek Mateusz "Dywizja Ochotnicza w wojnie polsko-bolszewickiej"; Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego; Praca Magisterska 2023 rok; Promotor Piotr Mikietyński doktor habilitowany nauk humanistycznych;
2. N. Davies "Orzeł Biały, czerwona gwiazda", wyd. Znak, Kraków 2002;
3. Praca Zbiorowa "Encyklopedia Szkolna: Historia" wyd. WSIP, Warszawa 2003;
4. A. Dybdykowska, J. śaryn, M. śaryn "Polskie dzieje" wyd. PWN, Warszawa 1998;
5. Praca Zbiorowa pod red. Janusza Tazbira "Zarys historii polski" wyd. PIW, Warszawa 1980r;
6. J. Piłsudski "Wybór pism" wyd. Ossolineum, Wrocław 2003;
7. J. Besala "NajwaŜniejsze wydarzenia w historii Polski" wyd. Podsiedlik - Raniowski i Spółka, Poznań 2003;
8. W. Weir "50 bitew, które zmieniły świat" (rozdział "Bitwa warszawska" autorstwa Andrzeja Klubińskiego) wyd. Amber, Warszawa 2002;
9. L. Bielski, M. Trąba "Tablice historyczne" wyd. Park, Bielsko-Biała 2003;
10. T. Kutrzeba, „Wyprawa Kijowska 1920 roku”, Warszawa 1937;

Lubisz moją twórczość?
Podobają się tobie moje filmy?
Postaw mi kawę w serwisie Buy Coffe
Obojętnie jaką, to Ty zapraszasz!